ARABESK MÜZİK VE EVRİMİ

 

 

Evet arabesk deyince aklımıza gelen o bildik ritim ve melodiler. Kimi zaman acı veren duygularımıza rehberlik ederler, kimi zaman da hayata dört bir koldan sarılmayı. Ülkemiz ve hatta yurt dışındaki bir çok vatandaşımız veya komşu ülkemizin vatandaşlarının dinledi i müziktir "Arabesk".

Peki gerçekten Arabesk nedir?. Sadece sanatın bir yönümü acaba. Gerek bizim bildi imiz manada bir Türk Müzik stili mi gerçekte. Yoksa sadece müzik haricinde sanatın bir çok dalında oturmuş bir kavram mı ? Bildi iniz üzere Türkiye' de kavramlar kargaşası yaşanmaktadır. Bunun nedeni öz kültürden uzaklaşma, hızlı ve yo un de işen teknolojik ve kültürel yapı. Gerekse batılılaşmanın getirdi i bir takım kimlik bunalımları. Eklendikçe birikip yı ınlaşan sebepler yuma ı diyebiliriz. Şimdi diyeceksiniz ki "Baba' ya neler anlatıyorsun sen !.Ne alaka bunlar!. sen Arabesk' ten haber ver dediklerinizi duyar gibi oluyorum" Evet bir çok konulara de inmemiz gerekecek. Arabesk hakkında tam ve detaylı bilgi edinmemiz için bazı konuları de inmek lazım.
Peki o zaman nedir Arabesk?

En Anlamlı Şekliyle Arabesk...

1950' li yılların sonlarında Nuri Sesigüzel ile başlayan ama Orhan Gencebay ile asıl anlamı kazanan arabesk müzik daha sonraki yıllarda Ferdi Tayfur, Müslüm Gürses, İbrahim Tatlıses, Hüseyin Altın, Hakkı Bulut, Gökhan Güney ile doru a ulaşmıştır.

Orhan Babanın arabesk müzi inin do uşu ve gelişiminde en büyük otorite diyebiliriz. Yapılan bu müzi in tartışmaları onunla başlamıştır. Halkımız çok çabuk benimsemiştir. O dönemlerde türküler ve klasik Türk müzi i revaçta idi. Taşralar Türk Halk müzi i ile mutlu olurken kentlerde Türk Sanat müzi i revaçta idi. Tabi batı özentisi a ırlıkta olan bir kesim ise batı müzi ine yönelmiştir. Klasik batı müzi i ile yo rulmaya ve anlamaya çalışıyorlardır. Derken Batının rüzgarı Türkiye' yi de çarptı. Klasiklerden pop ve jazz denilen country a ırlıkta müzikler yapıldı.

Derken Batının rüzgarı Türkiye' yi de çarptı. Klasiklerden pop ve jazz denilen country a ırlıkta müzikler yapıldı. Fecri Ebcio lu, Alpay, Erol Evgin ... ve bunların yanında pop gurupları .... Ama Anadolu halkına ilk zamanlar bu tür müzikler uzaktı. Büyükşehirlerde hatırlı semtlerde dinlenirdi.

Rock müzi idünyayı sarsarken Türkiye' de de etkisi görülmüştür. Ama pop ve jazz müzikte oldu u gibi bu müzikte Anadolu halkına uzaktı. Batı hayranlı ı içinde yaşayan kişilerce bu müzik yayılmaya çalışılmıştır. Bazı sanatçılarımız ise Anadolu Rock müzi i altında bu müzi i azda olsa sevdirmişlerdir. Hatta Anadolu halkıda çok sevmiştir. Özellikle Barış Manço, Erkin Koray, Mo ollar... Ama büyükşehirlere göçen halkımızın duygularını da tam olarak ifade etmekten uzak kalmışlardır.

Gecekondudan yaşayan halkın ezilmişli i, aşkları, feaodal yapının kurbanlarını ifade eden bir protest müzik do muştur. Arabesk müzik. Kısa zamanda gerek Anadoluda gerekse Büyükşehirlerde yaşayan düşük gelirli aileler tarafından sevilmiştir. Hayatın haksızlı ına bazen kaderci bir tutum bazende çözüm getirecek konular ile yapılan şarkılar halkımızın duygularının rehberi olmuştur. Herşeyden önce Türkiye' de do muş ve Türkiye' nin aynası olmuştur. Yaşanan duygulardan beslenmiş taki günümüze kadar gelmiştir. Artık yaşam tarzı olmakla beraber müzik tarzı olarakta bazı otoritelerce ne kadar istenilmesede kendini kabul ettirmiştir.

Bireylere indirgedi imiz de kimi aşkını bulmuş kimisi ekonomik yetersizli i verdi i çile dolu hayatlarını bulmuşlardır. Halk müzi i ile Sanat müzi i arasında çok sesli protest tarzda bir Türk Müzi idir. Amerika' da do an Rock müzi i nasıl onlara göre protest müzik ise Arabesk müzik ise Türkiye' de gelişen çok sesli protest bir olmuştur. Eserlerdeki konular ço u zaman de işik olsada çıkış kayna ı olarak bir benzerlik kurabiliriz.

Altmışlı yılların sonunda Orhan Gencebay, Nuri Sesigüzel ile başlayan arabesk müzik Ferdi Tayfur, Muslüm Gürses İbrahim Tatlıses ile tüm yurtta en çok dinlenen müzik olmuştur. Yetmiş yıllar Arabeskin yayılma yılları olarak de erlendirirsek, 80' li yılların başlarında ise Arabesk Müzi in en dorukta oldu u zamanlardır. Bir çok pop, rock ve sanat müzigi sanatçıları piyasa koşullarına uymak için ya tam arabesk kaset yapmışlar yada üç beş arabesk şarkı albümlerine ilave etmişlerdir. 80' li yılların sonu ve 90' lı yılların başlarında Arabesk müzi e ilgi azalırken pop müzigi patlama yapmıştır. Yine de arabesk Müzigi kadar dinleyeci kitlesine ulaşamamıştır.

Daha önce de indi imiz gibi 90' lı yılların sonlarında özel tv ve radyoların iyice ço alması ile yasaklı arabesk müzik kendini geliştirebilen ve sesini daha çok alana ulaştırabilen müzik olmuştur. Bu arada eskisi gibi protest etkisi azalmıştır. Artık kendi arasında türdeşleri çıkmıştır. Soft arabesk ( taverna ve pop karışımı ). Şarkılardaki konular toplumsal mesajlardan ve bireyin başkaldırışlarından farklı konular almaya başlamıştır. Tabiri caiz ise Damar şarkılar azalmıştır. Evrimleşen ve gelişen arabesk müzik bu günümüze gelmiştir. Kasetleri en çok satan, konserleri en çok kalabalık olan ve halka en yakın olan müzik olarak Türkiye' nin Müzik Literatüerinde yarini sa lamlaştırmıştır. Öcü edebiyatı yapanlar, sık sık eleştirenler artık arabesk Müzi i kabullenmişlerdir.

ARABESK KİMLİK

Adı: Arabesk
Soyadı: Türk Müzigi
Lakapları: Gecekondu ve Varoş müzi i, Dolmuş müzi i, Acılı müzik, İsyankar Müzik, Bunalım Müzik, Damar
Do um Tarihi: 1960' lı yılların başı
Anne Adı: Türkiye
Baba Adı: Türk Halkı
Tabiyeti: Türkiye
Kurucuları: Orhan Gencebay, Nuri Sesigüzel

BABALAR : Orhan Gencebay, Ferdi Tayfur, Muslüm Gürses, İbrahim Tatlıses, Hüseyin Altın, Cengiz Kurtoglu,....

UNUTULMAYANLAR : Nuri Sesigüzel, Esengül, Biricik, Gökhan Güney, Selami Şahin, Hakkı Bulut, Çoşkun Sabah, Arif Susam, Kahtalı, Cavit Karabey...

KRALİÇELER : Bergen, Kibariye, Tüdanya, Ebru Gündeş, Mine Koşan, Neşe ve Gülden Karaböcek, Güllü, Ebru Yaşar, Bülent Ersoy, Ceylan...

GELECEĞİN BABALAR : İbrahim Erkal, Mahsun Kırmızıgül, Hakan Taşıyan, Alişan, Emrah,Güçlü - Derviş Soydemir,Ömer Danış, Ümit Yaşar, Azer Bülbül, ...

ARABESK TERMİNOLOJİSİ

Baba : En çok sevilen, Delikanlı ve agırbaşlı, yardımsever, reklamı sevmeyen arabesk sanatçısı
Damar : En acılı sözlerin ve müzi in bulundugu arabesk şarkı. Dinledikçe kişiyi kendinden geçiren şarkılar.
Kader ve çile : Önüne geçilmesinin çok zor oldugu, kabullenmenin ise olmadıgı mücadele kayna ı
Fantezi : Soft arabesk. Gerek konuları gerekse meledoleri daha yumuşak arabesk şarkılar.
Zalimler : Kader, Aga, Parasızlık, Zengin kız babası, kızını vermeyen baba, Töre, Aldatanlar, mahpusluk
Mapushane : Çilenin olgunlaştı ı, saçları agartılan yer, kader oyunu
Akşamlar : Hasretlik,
Geceler : Hasretlik, İsyan, Yalnızlık, Kirlenme
Sabah : Hiç Olmaz
Ölüm : Sevgili u runa, İsyanın sonu, çözümsüzlük
Aşk : En yogun yaşanan duygular, Kavuşamama, hasretlik, Acı kaynagı
İsyan : Haksızlıga, Aldatılmışlıga, Zalimlere
Jilet : Olmaması gerekir.
Efkar : Onsuz akşamlar olmaz

 

 

 

 

 

 

 

 

Sizin bu jüri üyeliğiniz kimilerinde büyük hayal kırıklığı yarattı. Hayranlarınız "Orhan Baba'ya yakışmadı" dedi. İnternet sitelerinde "Babaydı, babişko oldu" diye yazanlar bile var. Gerçekten de sizi televizyonda, şovlarda görmeye alışık değiliz. Şimdiye dek çok teklif de gelmiştir size.
Çok. Dizi, program, şovlar... Jüri üyeliği teklifi de sürekli geldi. Kabul etmiyordum.

Kabul etmiyordunuz, çünkü...
Ben ortada fazla görünmeyi sevmem. Bildiğiniz anlamda şov programlarının benim yapıma uygun olmadığını düşündüm. "Popstar"lar için de hep teklif geldi ama ben kendimi böyle bir formatın içinde kesinlikle düşünemezdim. Tasvip etmiyordum o ortamları. İnsanlar rencide oluyordu. Gerçekten müzikalite aranıyor muydu orada?

Bundaki fark ne?
Bana ilk teklif geldiğinde "Yapamam" dedim. "Bu defaki daha farklı olacak" diye ısrar ettiler. "Jürideki arkadaşların hepsi değerli arkadaşlar. Herkes kaliteye yönelik düşünecek, öncekilerden farklı bir davranış sergilenecek" dediler. Beni bir de içindeki alaturka lafı etkiledi, "Olabilir" dedim.

Ama demek ki bu tip yarışmaların gençlere faydalı olduğunu düşünüyordunuz.
Ben 40 yıldır, en baştan beri gençlere birçok imkan tanımışımdır. Alaturka başlığıyla da bu yarışmanın çok daha iyi olacağını ve daha çok star çıkaracağını düşündüm. Alaturkada halk müziği de var, sanat müziği de, arabesk denen yapılar da, oryantal de var. Zaten alla turca İtalyanca, Türk tarzı demek.

Bir de eski "Popstar"larda görsellik, dans daha çok aranıyordu.
Önemli olan şey kulaktır. Karşınızdaki şarkı söylerken kulaklarınızı tıkarsanız ne yaptığını anlamazsınız. Ama gözlerinizi kaparsanız yine müziği duyarsınız, kalitesini anlarsınız. Müzik kulakla dinlenir. Gönüle, ruha hitap ederse de ona göre değerlendirmesi yapılır. Görsellik müziğin önüne geçemez ya da yarısı müzik yarısı görsellik olsun denmez. Biz sahne sanatçısı seçmiyoruz. Sesi güzel olanı seçiyoruz.

Jüriniz de bunları dikkate alıyor yani.
Orası bir müzik alanı. Eğer müzik alanıysa orada müzisyen olmayanın ne işi var? Eğer orası görsellikle ilgili, eğlence yeriyse o zaman benim ne işim var?

Ama bir yandan da TV programı. Ve orada Armağan Çağlayan da var.

Tabii bu arada görüş sahibi olan bazı arkadaşlar da orada görüşlerini beyan edebilirler. Bir vatandaş gibi birçok vatandaşın görüşünü yansıtmak için orada bulunabilir. 


"Son zamanlarda başıma gelmeyen kalmadı"
Hayranlarınızın bir kısmı bu jüri üyeliğiyle ilgili olarak internette "Hatasız kul olmaz" demişler.
Ben hata yaptığımı sanmıyorum kesinlikle. Yeni seslerin oluşmasıyla ilgili bir katkım olacağına inandım ve bunun olduğunu da gördük zaten bu yarışmada. Katılanların hepsinin sesi çok güzel. Bu tarz yarışmaların daha ciddi olabileceği iddiasıyla da buradayım. Nitekim bizim yarışmamızda da saygın bir çerçeve vardır. Halkımızın gösterdiği ilgi de çok iyi. Demek ki doğru yoldayız.

"Hatasız kul olmaz" diyenlere ne diyorsunuz yani?
Ben hata yaptığıma inanmıyorum ama öyle düşünüyorlarsa da "Hatamla sev beni" demiştik. Bakın ben hâlâ Orhan Baba'yım. Evvelce Orhan Abi'ydim.

Evet, Müslüm Baba, Orhan Abi'ydi.
O başka. Ben müzik adamıyım. Ben Orhan Baba'yım. Orhan Baba hâlâ neyse odur. Orhan Baba bir yanlış yapmamıştır. Bu yarışmayla ilgili birçok şey yazılıyor. Bazı yazarlarımız nezaket hareketlerini yanlış değerlendiriyorlar. Mesela Bülent hanım benim çok eski tanıdığım bir kardeşimdir. Oradayken birbirimize yardım da edebiliriz. Yani Bülent bana "Abi, benim yerime de şunu yazar mısın?" diyebilir, ben de yazarım. Ama bazı kalemler hemen "Orhan Gencebay, Bülent Ersoy'un katibi" diye yazdılar. Nezaketi bile farklı yorumluyorlar. Yani olacak şey değil.

Ama artık televizyondasınız. Bunlara alışmalısınız. Köşe yazılarında, magazin haberlerinde kendinizi daha sık göreceksiniz.
Biz hoşgörülüyüz, bazı yanlışlıkları da anlarız. Ama şu son zamanlarda başıma gelmeyen kalmadı desem... Olacak şey değil.

"Yok estetik yaptırmışım, gıdığımı aldırmışım"
Şaşırıyorsunuzdur. Orhan Baba son iki aydır magazin sayfalarında...
Şaşırıyorum tabii. Hayret bir şey. Geçenlerde bizim programın başarısını Bülent Ersoy'a bağlayanlar oldu. Bunlar çok yanlış, sakıncalı sözler. Biz orada bir ekibiz. Böyle tartışmalar olunca eski "Popstar"ların havasını bilenler yine öyle bir program olduğunu düşünüp benim orada olmamı istemiyorlar tabii ki. Oysa ki biz ağırlığımızla, bilgimizle oradayız. Ortada bir başarı varsa hepimizin başarısıdır. Bizim Orhan Baba olarak ağırlığımızla orada olmamızdan da kaynaklanıyordur.

Başka neler geldi başınıza bu programla birlikte?
Bir de bir gıdık hikayesi çıktı. Hayatımda ilk defa başıma böyle bir şey geldi. Yok estetik yaptırmışım, gıdığımı aldırmışım... Ben ortalara çok çıkmayayım derken şimdi bu yönlerimle konu ediliyorum. Gülüyorum.

Sizin bazen orada şöyle bir dışarıdan kendinize bakıp gülesiniz geliyor mu?
Geliyor. Değişik bir ortam. Bu tarz ortamlara alışık değilim, garipsiyorum. Ama her şeye rağmen güzel seslerin olması iyi bir şey yaptığımızı gösteriyor.
"Hafif dansları severim. Çok evvelden çaça, twist yapardık. Tango zaten Allahın emriydi"

Size "robot gibi adam" diyenler var. Ya da hüzünlü, acılı biri zannedenler. Hiç öyle değilsiniz. Komiksiniz hatta.
Evet, aksine morali her zaman çok yüksek olan biriyim. Bir anımı anlatayım. Baypas ameliyatına gireceğim... Dünyanın en büyük ameliyatlarından biri... Amerika'dayız. Benim Türk doktorum da yanımda. Ben ameliyat masasında Temel fıkraları anlatıyordum. O da bana anlatıyor. Kahkahalarla gülüyoruz. Amerikalı doktor girince "Bu adam ameliyat olacak, niye kahkahalar atıyor?" dedi.

Dans falan da eder misiniz?
Hafif dansları seviyorum.

Hafif danslar derken, eşli danslar mı?
Evet. Çok evvelden çaça, twist yapardık. Tango zaten Allahın emriydi. Valsler...

Buyrun... Çaça yapan Orhan Baba'yı hiç hayal edemezler. Başka ne yaparsınız? Nasıl eğlenirsiniz?
Dostlarla olmayı çok severim. Çıkıp sohbet ederiz. Benim dostlarım da sanat dünyasındakilerden çok, önemli, tanınmış işadamlarıdır. Ayrıca politikacılar vardır dostlarım arasında.

Babasınız ya şimdi siz. O yüzden bunları soruyorum. Dans eder misiniz falan...
Canım babayız, duvar değiliz ki biz de.

"Amatör astrofizikçi, jeoloğum. Arkeoloji ve tarihle ilgilenirim"
Siz ne zaman baba oldunuz?
Küçük yaşlardan itibaren bana Baba Orhan derlerdi. Sahip çıkardım. Arkadaşlarım öbür mahalledeki arkadaşla kavga ederse "Orhan'a çıksana" derlerdi. Biz de "Vay, adımız geçti" deyip giderdik. Var mı gitmemek! Hep barışçıyızdır ama kavga etmek istediklerinde de kaçmazdık.

Şimdi artık bir de gerçekten dedesiniz. Torununuzla aranız nasıl?
Çok yakışıklı bir hergele Orhan Efe. 6-6,5 yaşında. Onunla her şey güzel. Gelir burayı karıştırır.

Müzikten başka birçok ilgi alanınız var sizin, değil mi?
Hobilerim çoktur benim. Ben amatör bir astrofizikçiyim. Yine amatör bir jeofizikçiyim, jeologum... Arkeoloji ve tarih çok ilgilendiğim alanlar. Evrenbilim, gökbilim, felsefe. Denizi çok severim. Tekneyi çok severim ama hanım sevmez.

Tekneniz var mı?
Hanım sevmez dedim. Hanım sevmezse tekne de olmaz.

Geçenlerde şöyle bir haber çıktı. Yanınızda altı korumayla bir şeyler yemeye gidiyorsunuz. Hoş siz
"Onlar benim arkadaşım" dediniz...
Yanımda sevdiğim bir arkadaşım vardı. O arkadaşın korumalarıydı. Soranlara da "Onlar benim kardeşim" dedim. Bakın bir gün bir sevenim beni durdurup "Orhan Baba, senin neden koruman yok? Sana bir zarar gelmesin" dedi. Ben de "Beni sevgi, sevenlerim korur" dedim. Hep böyle düşündüm.

"Lise yıllarında kıyafetlerim yüzünden bana Kont Orhan derlerdi"

Kaç müzik aleti çalabiliyorsunuz? Saksofonu biliyorum ben mesela.
Yıllarca saksofon çalıştım ama uzun süredir çalmıyorum. Bağlama, ut gibi telli aletleri daha çok seviyorum, hepsini çalıyorum. Altı yaşında mandolinle başladım. 12 yaşımda bağlama, tambur ve keman vardı. Gitarı şöyle kısa bir süre ciddi çalışsam iyi bir yerlere gelebilirim diye düşünüyorum. Bir ara piyano da çalıştım notayla.

Kaç bağlamanız var?
20-25 tane var.

Özel olanları var mı?
Bir divan sazım var, büyük. Ona Orhan Baba diyorlar. Bir tane daha var, o da çok süslüdür. En eskisi de 40 yıllık.

Zamanında bolca vücut çalıştığınızı biliyorum. Spora devam ediyor musunuz?
Şu anda yürüyorum. İzin verseler -aslında izin vermiyor da değiller ama- ağır sporlar yapmak istiyorum.

Giyime düşkünsünüz...
Şu anda Sevim hanım da yardımcı oluyor ama zaten ben giyinmeyi, estetiği çok severim. Lise yıllarımdan itibaren severim. O yıllarda bana bu yüzden Kont Orhan derlerdi.

Botlarınız da çok güzel.
Ben hep bot giyiyorum. Elimde olmadan. Yazın kışın. Evde 20 küsur botum var. Sonra baktım, tarihte bir insan daha var ki o da hep bot giyiyor. O da o muhteşem insan Atatürk.

Kaç yaşındasınız siz?
36!

"Türkiye Cumhuriyeti'nde bana yapılan saldırı, hakaret kimseye yapılmadı"

Sizin bir albüm projeniz var. Şarkılarınızı başka sanatçılar seslendirecek.
Onur ve gurur albümü. Benim eserlerimi 20-30 arkadaşım değerlendirecek.

Teoman, Tarkan, Özcan Deniz hemen istemiş bu albümde olmayı galiba.
Evet. Böyle söylemeleri beni çok mutlu etti. Gözlerim dolu dolu oldu açıkçası. Startı verildi albümün.

Siz gençleri dinliyor musunuz? Tarkan, Mustafa Sandal, Hande Yener... Neler düşünüyorsunuz haklarında?
Ben kim ne yapıyor diye bir müzik adamı olarak dinliyorum hepsini. Tarkan çok güzel çalışmalar yaptı. Bahsettiğiniz diğer kişileri de beğenirim. Mesela Hande'nin de sesi, yorumu çok güzel.

Kurt Cobain öldüğünde ağladığınız doğru mu?
Çook. Çok üzüldüm. Onun bir resmi var ya, ağlıyor. Onu gördükçe hâlâ tüylerim ayağa kalkar. Melodilerinde çok ilginç bir yapı, sihir vardı. Ama içinde ne fırtınalar yaşamış demek ki...

Hip-hop da dinler misiniz?
Dinlerim tabii. Mesela yeni çıkan bir zenci grubu var, çok hergeleler. Çok ilginçler, tamamıyla bizim seslerimizi kullanıyorlar. Ama isimlerini bilmem.
Siz o arabeskin hararetle tartışıldığı dönemde çok çektiniz. Herkes sizi kültürümüzü, müziğimizi katletmekte suçladı.
Biz çok çektik, evet. Türkiye Cumhuriyeti'nde bana yapılan saldırı kimseye yapılmadı. Bana edilen hakaret kimseye edilmemiştir. 1970'lerde idamımı bile isteyenler oldu. O derece. Bunları yazmaya gerek yok ama. Ben ilktim. Yenilikleri kabul etmek istemiyorlardı. Ufkumuzu açalım diye o kapıyı açtık ve o kapıdan da girdik. Şimdiki gençler bizim o açtığımız yoldan yürüyorlar. Özgürlüklerin babası olarak da tanınan biriyimdir. Benim yaptıklarımın en büyük destekçisi halkımız oldu.

Bir ara da kamyoncuların, minibüsçülerin müzisyeniydiniz.
Onlar palavra şeyler. Yalan. Kıskananların uydurduğu şeylerdi. Bir de beni tabulaştıranların uydurduklarıydı. Ben tabulaştırılmaya karşıyım şiddetle.